Đi dọc biên cương...

Thông tin cập nhật về hoạt động của quỹ

Hai cạnh là hai bờ dốc núi, mỗi bờ dốc thuộc một quốc gia. Đáy chữ V là con sông Chảy, ít nước, khuất sau đá và cây. Bên dốc phía ta, lưng chừng là trường mầm non, trên đỉnh là tiểu học. Đó là Dìn Chin.

Bạn hãy nhìn kỹ đi: Chúng ta đã qua Pa Cheo, Y Tý, Ngải Thầu, A Lù, Dền Thàng, Trịnh Tường của Bát Xát (dọc cạnh bên trái của chữ V), rồi dọc theo cạnh thứ hai, chúng ta đã đến Nậm Chảy, Tung Chung Phố, Dìn Chin, Tả Ngải Thầu, Tả Gia Khâu. Từ Tả Gia Khâu, dọc theo đường biên, là vài xã biên giới thuộc Si Ma Cai, vẫn là Lào Cai. Rồi sẽ là đường biên giới ở Hà Giang, Cao Bằng, Lạng Sơn. Còn nếu từ Y Tý đi men theo đường biên theo chiều ngược lại (về phía trái), chúng ta sẽ qua đất Lai Châu và Điện Biên. ”Cơm có thịt” cũng đang đến Điện Biên, và sẽ lan rộng dần dọc theo biên giới.

Những cân thịt, những chiếc áo ấm mang lên đó, chúng ta không muốn gọi là một hoạt động từ thiện. Nếu các bạn để ý, trên blog này rất ít khi dùng từ “từ thiện” hay ”hảo tâm”. Không, chúng ta làm một việc nhỏ thuộc về trách nhiệm của chúng ta, theo thôi thúc sâu xa tự trong lòng. Bởi chúng ta đều là con dân nước Việt. Nơi phên dậu của đất nước, nơi người lạ nhìn sang, chúng ta không thể để trẻ con - phần tươi non nhất của đất nước, thiếu bát cơm no bụng, và thiếu quần áo mặc che người, khi cái rét từ phương Bắc tràn vào. Đến lúc các chương trình quốc gia hỗ trợ tiền ăn cho học sinh miền núi được triển khai đầy đủ, chúng ta vẫn có nhiều việc làm để giúp thêm các em, nếu không là “cơm thịt”, thì là nhiều cái khác nữa. Và chương trình nhỏ này của chúng ta sẽ đi hết dọc biên giới phía Bắc, sẻ chia theo sức mình với những mái trường ở những nơi khó khăn hơn cả. Đó là kế hoạch thời gian tới. Sau đó, chúng ta sẽ đến với những người bạn nhỏ ở  nhiều vùng cao khác nữa . Mong các bạn đồng ý với tôi về lộ trình này.

Nậm Chảy : Từ cái bắt tay này, có thể…

Trong các trung tâm xã của Mường Khương, Nậm Chảy là nơi đường khó vào hơn cả. Chiếc xe ca 30 chỗ mượn của An Ninh TV không thể đi vào, phải dỡ áo, chăn sang xe Pajero của anh Hùng. Trước Tết, anh Hùng nhắn cho chúng tôi là xin thường xuyên tham gia các chuyến đi. Và đây là chuyến thứ hai anh và anh Hoàng (lái xe) rong ruổi lên biên giới. Anh kể thông thường vào tiết này vợ chồng anh đi chùa chiền để cầu một năm mới tốt lành an lạc cho cả nhà. Năm nay anh ‘xin” vợ cho đi lên với trẻ vùng cao. Vợ nhất trí ngay, nói rằng vậy cũng như là đi đến nơi cửa Phật.

Nhưng cũng không chở hết đồ  trong một chuyến được. Cô D., công tác tại Phòng Giáo dục huyện, gọi ngay cho đồn trưởng biên phòng Nậm Chảy. Câu đầu tiên của đồn trưởng là: “Nếu là xe hai cầu thì mới vào, nếu không cứ đợi đó, có com-măng-ca của đồn ra chở hộ. Trên đường vào, gặp đồn trưởng và xe của bộ đội chạy ra.

Điều vui là dù ở nơi hiểm trở như vậy nhưng tiểu học và mầm non có trường chính khá khang trang. Tiểu học có khu nội trú nhà xây cho 40 em nhà xa. Các em được nhận áo đầu tiên. Rồi lục tục bố mẹ những đứa nhà gần trường thấy có phát áo thì chở con quay lại trường nhận áo rét.

Trời đã tối, mình rủ mọi người xuống nhà ăn, xem các cô cậu nội trú ăn uống ra sao. Mỗi học sinh nội trú đã được hưởng chế độ nhà nước là 320 ngàn/tháng. Kể ra thế là khá lắm so với những nơi chế độ này chưa đến. Khi xuống đến nơi, thấy các em chỉ ăn cơm với canh,  một hai miếng thịt mỗi suất đã ăn hết rồi. Nhìn kỹ cũng có đứa còn một miếng trong bát. Trong góc, có ba bốn đứa trẻ ngồi chung bàn, ở giữa có cái ngăn cập lồng đậy kín, mở ra thấy vỏn vẹn một miếng thịt bé xíu. Hỏi sao không ăn đi, một đứa rụt rè chỉ bạn, lí nhí: “Của bạn ấy”. Một lúc sau, còn mỗi bé chưa ăn xong, mà miếng thịt lại được đậy nắp lại. Hóa ra bé này được bố mẹ chiều nay ghé qua cho thêm thức ăn, nó để dành lại một miếng cho ngày mai. Cậu biên phòng trẻ thầm thì vào tai tôi: “320 ngàn nhưng các cô phải chi cho đủ thứ, nên các cháu ăn uống cũng còn đạm bạc lắm, các bác có cách gì giúp thêm được không ạ?”.

Câu nói ấy của chú biên phòng khiến mình lăn tăn (hay vân vi, như ông Tiến thường nói). Ở vùng này lính biên phòng và thày trò tuy hai mà một, khách lên trường thì cùng tiếp chung. Cả buổi tối mình vẫn thấy mắc: Chương trình “Cơm có thịt” phải dồn vào chỗ tiêu chuẩn nhà nước chưa đến. Ở đây là nơi đã có, thuận lợi hơn chỗ chưa có, mà vẫn “đạm bạc” vậy thì có cách gì?. Mường Khương có rượu Séng Cù rất nổi danh, uống đến đâu biết đến đấy, nói chung khó mà thoát say. Nhưng riêng hôm đó có vẻ Séng Cù giúp bọn mình, sau vài chén thì bật ra một giải pháp: Ở trường thì không có đất chăn nuôi, nhưng cái khoản nuôi lợn thì hóa ra lính biên phòng là siêu. Mình đề xuất: Chương trình vận động để có nguồn giúp mua con giống, thức ăn chăn nuôi. Bộ đội biên phòng nuôi giúp lợn trong chuồng trại của đồn. Các em thay nhau tham gia chăm sóc.Và nếu làm được như vậy thì mẫu giáo và tiểu học sẽ có thịt ăn thêm quanh năm. Bộ đội nhất trí, thày cô cũng nhất trí. Phòng Giáo dục huyện càng nhất trí. Và một hiệp định ba bốn bên được ký kết theo kiểu “nắm tay” rất “quốc tế”. Ừ thì cũng là một hiệp định có tầm quan trọng lớn lao đấy chứ. Từ cái nắm tay này, biết đâu sẽ hình thành một mô hình “Cơm thêm thịt” cho học sinh suốt dải đường biên?

Lại lấy hình ảnh chữ V: Hai cạnh là hai bờ dốc núi, mỗi bờ dốc thuộc một quốc gia. Đáy chữ V là con sông Chảy, ít nước, khuất sau đá và cây. Bên dốc phía ta, lưng chừng là trường mầm non, trên đỉnh là tiểu học. Đó là Dìn Chin.

Ở sân trường mầm non, và nhất là sân trường tiểu học Dìn Chin, thấy ngay nơi đây rét hơn mọi chỗ khác, vì gió Bắc lạnh cứ thổi tốc vào. Cả hai ngôi trường dường như đều được dựng theo cách chọn đất làm nhà của người Mông: Chỗ nào cao nhất, nhìn ra trước mặt là vực sâu, chẳng gì vướng tầm mắt thì làm nhà. Ngôi nhà ưỡn ngực ra đón gió, cho dù là làn gió rét thấu xương, đón nắng, đón mưa, đón mọi thứ tốt lành cũng như mọi thứ khắc nghiệt của đất trời. Không náu mình vào chỗ kín, không cần gần nguồn nước, gần rừng cây để được che chở. Tôi nghĩ mãi mà cũng chỉ dần dần hiểu phần nào. Không nấp vào khe suối, bản người Mông không bị đe dọa bởi các cơn lũ quét bất ngờ, xảo trá; Người Mông ngồi trong nhà nhìn thấy các nương bậc thang của mình, trâu bò, ngựa của mình; Người Mông nhìn thấy từ xa những cái gì đe dọa ngôi nhà mình - dù  thú hay người, nước hay lửa. Giữa hai cái: kín đáo, tiện lợi nhưng bất trắc khó lường - Trống trải, thiếu thốn nhưng phong quang chủ động, người Mông chọn cái thứ hai.

Không chỉ người Mông, mà người mọi dân tộc đã sống ở đây thì không có cái cảm giác sợ độ cao như người miền xuôi. Ai lên Mã Pì Lèng, nhìn xuống cái vực mênh mông thăm thẳm như thuở hồng hoang, con sông Nho Quế dưới kia chỉ còn nhỏ tý teo, thì dẫu đứng trên đường đèo trải nhựa, có lan can chắn, vẫn thấy rờn rợn. Vậy mà ngay dưới sườn vực người ta vẫn đi lại, làm lụng, trẻ con chơi đùa, chạy nhảy, mọi cái như diễn ra trên một cái mái nhà dốc khổng lồ. Có lần, ở Lũng Cú, mình tò mò lần theo con đường nhỏ ra sát biên giới, thấy cụt đường tính quay lại, đứng mé vực chợt nhìn thấy tít dưới sâu có mấy cái đầu trẻ con lấp ló. Chỉ nhìn thấy đỉnh đầu thôi, chứ không nhìn thấy người. Gọi thì ba bốn nhóc ngửa mặt lên cười. Vẫy các em, đánh nhoáng một cái những cái đầu nhấp nhô rồi tất cả đã trèo lên mặt đường đứng trước mặt mình. Giả sử mình có dám trèo xuống đó, muốn trèo lên chắc phải đi vòng mà leo dần đến cả tiếng đồng hồ chứ không ít. Vậy mà các bé leo lên cứ như đi trên đất bằng vậy.

Mình nhận thấy khác với trẻ vùng khác, các cô cậu tiểu học Dìn Chin này có vẻ rất cá tính. Ở những chỗ khác bọn mình cứ ướm áo vừa, hợp theo mắt mình mà mặc cho các em. Chẳng đứa nào nói gì, có hỏi: “Màu này có đẹp không”, các em cũng chỉ gật đầu, ít khi đòi đổi. Còn ở đây, việc lựa áo rất lâu vì các cô cậu rất kiên trì theo “gu” của mình. Buồn cười nhất là có đứa tầm lớp 3, con gái nhưng đưa áo nữ loại nào cũng lắc. Cô giáo nói: “Em này chỉ thích mặc áo con trai thôi”. Và đúng là em bé kiên quyết đợi đến lúc trao cho nó cái áo xanh “rằn ri” gần giống áo lính thì mới nhận.

Trong lúc tiểu học nhận áo, nhiều đứa mẫu giáo chơi dưới đường đợi anh chị. Trò chơi của các bé là …leo lên cái taluy dựng đứng từ dưới đường lên sân trường tiểu học. Chú đặc công nào leo được như mấy bé này, mình nghĩ là trình độ siêu hạng rồi. Mình khâm phục cậu chàng này quá, bồng xuống sân mầm non, các cô cứ xúm vào chụp ảnh (tệ quá!), vì nó có…cái quần không thể nào đặc sắc hơn. Cái ảnh dưới đây là kín đáo nhất rồi đấy. Những ảnh khác chỉ cung cấp nếu có đề nghị.

Khắp mọi nơi trên các dặm đường miền núi, ta gặp những đứa trẻ như trời đất sinh ra. Những mầm cây nhỏ mang gió, nắng, hương đất, hồn nhiên và khỏe khoắn. Những đứa trẻ là vốn quý nhất của miền cao.